پښتون، پټان او افغان—زموږ اصلي پېژندنه څه ده؟

د پښتون قوم وګړي پخپله مورنۍ ژبه او ملي روایت کې ځانونه پښتون یا پختون بولي. دا د دې قوم خپل غوره کړی، تاریخي او طبیعي نوم دی. خو په نیمه وچه، په ځانګړې توګه هند کې، همدغه خلک عموماً پټان بلل کیږي، پداسې حال کې چې د فارسي ژبې په تاریخي لیکنو کې ورته زیاتره د افغان اصطلاح کارول شوې ده.

دلته یو بنسټیز سوال پیدا کیږي چې د پټان او افغان اصلي معنا څه ده؟ آیا دا دواړه کلمې یوازې د پښتون قوم لپاره په نورو ژبو کې کارول کیدونکي نومونه دي، او که په شالید کې یې کوم ځانګړی لغوي، نسلي او تاریخي مفهوم هم شته؟

د شته لغوي څېړنو له مخې پټان کوم جلا قوم یا بېله نسلي پېژندنه نه ده، بلکې په هند او اردو ژبو کې د پښتون بدل شوې بڼه ده. د مریم-وېبسټر مشهور قاموس هم "Pathan" د هندي او اردو کلمې "Paṭhān" سره تړي، چې اصل یې د ختیځې پښتو "Paxtana" یعنې پښتنو څخه ښودل شوی دی.

له بلې خوا افغان یوه ډېره پخوانۍ تاریخي اصطلاح ده چې په فارسي او نورو پخوانیو سرچینو کې د اوږدې مودې لپاره د پښتنو قبایلو لپاره کارول شوې. خو د دې کلمې د کره لغوي اصل په اړه د څېړونکو ترمنځ بشپړ اتفاق نشته.

له تاریخي پلوه د افغان کلمه د اوږدې مودې لپاره په ځانګړي ډول د پښتنو لپاره د نسلي نوم په توګه کارول کېده، خو په عصري دور کې د هغې مفهوم پراخ شوی او د افغانستان د ټولو اتباعو لپاره ملي هویت ګرځېدلی دی.

له همدې امله زموږ موخه باید دا وي چې نړۍ موږ په هر نوم پېژني، موږ باید خپله بنسټیزه نسلي او کلتوري پېژندنه په ښکاره ډول د پښتون په نوم وساتو. د پټان او افغان تاریخي کارونې له منځه وړل شوني نه دي، خو د هغوی سمه تشریح کول، د هغوی بدلېدونکي مفهومونه پوهېدل او د پښتون اصلي هویت ته لومړیتوب ورکول زموږ ګډ مسؤلیت دی.